| |
Ruhsal değişiklikler
Menopozun ortaya çıktığı yaş kadında sıklıkla önemli bazı sosyal
değişikliklerin de ortaya çıktığı bir zamana denk gelir.
Menopoz döneminde kadın öncelikle yıllardan beri alışık olduğu bir bedensel
işlevini "yitirmiş" olmanın üzüntüsünü yaşar. Bu tümüyle normal bir
durumdur. Her ay adet görmeye alışmış bir kadın adet kanamaları ortadan
kalktığında yakın bir arkadaşından ayrılmış olma duygusuna kapılabilir. Bazı
kadınlar ise adet kanamalarının kesilmesinden memnuniyet duyarlar.
Menopoz Yaşlanmanın Başlangıcı Değildir
Menopoz dönemine giren kadınların bir kısmı bu dönemi yaşlanmanın başlaması
ile eşdeğer görürler. Bu, tümüyle mantıklı bir düşünce olmayabilir. Geçen
yıl adet gören ve bu yıl kanaması duran bir kadın bu süre içerisinde birden
yaşlı bir insan olmaz, yalnızca bir yıl yaşlanır.
Kriter alınması gereken zamansal olarak yaşlanma değil, günlerini sağlıklı
olarak geçirmeye devam etmektir. Beden ve ruh sağlığı yerinde olmayan bir
insan ne kadar genç olursa olsun, ne kadar uzun yaşarsa yaşasın mutlu ve
üretken olamayacaktır.
Menopoz Depresyon Gelişimi İçin Bir Risk Faktörü Değildir
Önceleri menopoz dönemi depresyon gelişimi için ciddi bir risk faktörü
olarak görülmüş ve psikiyatristlerin hastalık tanısında kullandıkları "DSM
Tanı Kriterleri Kitabı"'nda "involusyonel melankoli" terimi menopoza bağlı
olarak ortaya çıkan depresyon durumunu tanımlamak için kullanılmıştır.
Günümüzde menopozun kendisinin depresyon gelişme riskini artırmadığı
görüşünün benimsenmesi üzerine DSM'nin en güncel versiyonunda bu tanı yer
almamaktadır.
Uyku Bozuklukları
Menopoz dönemi bir yandan ateş basmaları, öte yandan "tuhaf belirtiler"
olarak gruplandırılan belirtiler topluluğunun etkisiyle uykusuzluğun ortaya
çıkmasına veya uyku kalitesinin azalmasına neden olabilir. Ek olarak
östrojen hormonu eksikliğinin beyine etki ederek direkt olarak uyku
özelliklerini olumsuz etkilediği bilinmektedir.
Uyku bozuklukları uzun süre devam ettiğinde gerginlik, sinirlilik,
yorgunluk, halsizlik, unutkanlık, yorgun uyanma ve konsantrasyon
bozukluklarına yol açabilmektedir.
Menopoz döneminde ortaya çıkan uyku bozukluklarının tedavisinde östrojen
hormonu tedavisinin önemli bir yeri vardır. Östrojen hormonunun uykuya dalma
süresini kısalttığı ve uyku kalitesini artırdığı klinik deneylerde
gösterilmiştir.
Duygu durum Değişiklikleri
İnsan her zaman aynı ruh durumunda olamaz. Zaman zaman keyifli ve neşeli,
zaman zaman daha durgun olabilir. İnsan ruhunun bu özelliği duygu durum
(İngilizce mood) olarak adlandırılır.
Yukarıda tarif edilen duygu durumu düz bir çizgi üzerinde gösterecek bir
çizgi çizdiğimizi varsayalım. Çizginin ortası insanın kendinde görmeye
alışkın olduğu ortalama ruh halini temsi eder. Çizgi üzerinde sağa
gidildikçe insanın giderek daha keyifli bir duygu duruma ulaştığını, sola
gidildikçe ise daha çökkün bir duygu duruma ulaştığını kabul edelim. Bu
çizgiyi bir tahterevalli şekline dönüştürdüğümüzde tahterevallinin sürekli
hafifçe hareketli olduğunu görebiliriz. Bu hareketlilik genellikle günden
güne daha belirgin hale gelse de bazı insanlarda günün değişik saatlerinde
bir sola bir sağa kayma görülebilir ve bu normaldir.
Normal dışı olan, tahterevallinin baskın olarak solda ya da sağda durması ya
da çok büyük hareketler yapmasıdır. Bu aşırı hareketlilik kişinin günlük
yaşamını olumsuz etkileyen duygulara neden olacaktır. Psikiyatride,
oluşturduğumuz tahterevalli modelinde dengenin sürekli sol tarafta yer
almasına depresyon, sürekli sağ tarafta yer almasına ise mani adı verilir.
Bu tanımlama konumuzun daha iyi anlaşılabilmesi açısından
basitleştirilmiştir. Gerçekte bu iki duygu durum bozukluğunun tarifi bu
kadar kolay yapılamaz.
Menopoz döneminde olan kadınlarda tahterevalli dengesi sola kaymaya
meyillidir. Daha önceden bahsedildiği gibi bu durumun menopozun kendisinden
kaynaklanmadığı, daha çok menopoz dönemine tesadüf eden diğer sosyal
değişikliklerle ilgili olduğu düşünülmektedir. |
|
